de·mo·cra·tie (de; v; meervoud: democratieën)

1. staat(svorm) die aan het hele volk invloed op de regering toekent

Als je er de online-versie van de Van Dale op “naslaat” vind je deze definitie. Voordat Wikipedia ontstond had je nog gewoon een Winkler Prins encyclopedie thuis en heette de Van Dale nog “Dikke van Dale” vooral ook omdat het zo’n mooi enorm driedelig boekwerk was. Tijden zijn in veel opzichten veranderd. Zeker ook wat betreft hetgeen we ondertussen verstaan onder democratie.

Wij leven in een democratische rechtsstaat. Volgens het studieboek (volg nu vak Constitutioneel Recht) is democratie een staatsvorm die de gelijkwaardigheid van mensen als uitgangspunt neemt, zowel wat betreft hun invloed op het staatsbestuur als wat betreft hun bescherming tegen de staat. Een staat waarvan de organisatie erop gericht is dat burgers beschermd zijn tegen machtsmisbruik door de staat zelf noemen wij een “rechtsstaat”.

Op dit moment lijkt democratie meer te zijn verworden tot een omgeving waar men denkt dat iedereen maar van alles mag roepen, onder het mom van “vrijheid van meningsuiting”. Hierbij speelt al decennia lang massa media een belangrijke rol, maar sinds deze eeuw met name ook “social media”.

Nu is het politieke debat een compleet geregisseerd spektakel geworden, waarbij opponenten onder begeleiding van professionele experts in overredingstechnieken tegen elkaar ten strijde trekken in de arena. Hoe “sociaal” zijn de Facebook’s en Twitters van deze wereld eigenlijk. Netals de commerciële TV zenders zijn zij ook (onderdeel van) beurgenoteerde bedrijven, die als enige doel hebben om de advertentie-inkomsten te maximaliseren. Dat lukt natuurlijk het beste als opmerkelijke zaken zoveel en vaak mogelijk “likes” of “retweets” krijgen. Alles is van seconde tot seconde te volgen, je kan erop reageren en ook nog anderen mobiliseren. De politicus moet dus met zijn ideeën en voorstellen direct in de smaak vallen om zieltjes te winnen. Hierdoor is de hele politiek bijna een “soap” geworden, waarbij de politici zelf als acteurs fungeren, vaak tweederangs… Het gaat steeds minder over de inhoud, maar meer over de vorm.

Mooi voorbeeld hiervan is Donald Trumps overwinning in de Verenigde Staten. “Make America great again” en “Grab them by the pussy” gingen hand in hand. Het populisme heeft weer voedingsbodem gekregen. Zeggen dat je namens het hele (ontevreden) volk spreekt, werkt. Het heeft echter geen zin om alléén de populistische leiders aan te vallen, zonder naar de populistische kiezers te kijken. Ook is het te makkelijk om dit zomaar toe te schrijven aan de kloof tussen de elite en laaggeschoolden. Het gaat er mijns inziens om dat kiezers weer echt gaan meedoen en zichzelf vertegenwoordigd voelen door mensen, waarin zij zichzelf kunnen herkennen.

Zowel de Brexit, de verkiezing van Trump als vorige week Renzi’s referendum in Italië laten op pijnlijke wijze zien dat Westerse democratieën zijn gereduceerd tot ”platte” stemmingen. De uitwassen hiervan zijn allerlei referenda (zoals voor het associatieverdrag met Oekraïne), machteloze regeringen, steeds verder versplinterend partijenlandschap (bijna zestig geregistreerde partijen in Nederland) en de opkomst van het populisme in heel Europa. Het partijlidmaatschap ligt overigens op een historisch dieptepunt, dus jaarlijks een tientje bijdragen is nog te veel voor de zogenaamde achterban van deze partijen.

In de ogen van veel mensen heeft democratie dan ook zijn beste tijd gehad. Het probleem is mijns inziens niet zozeer de democratie zelf (het volk is echt wel betrokken bij wat er speelt), maar meer de primitieve manier van stemmen. Er zijn al ideeën om naast verkiezingen met verkozen volksvertegenwoordigers ook burgers uit te nodigen (middels loting en daardoor écht representatief) om mee te laten praten over de te volgen koers. Dit zou ook de bestaande kloof tussen burgers en bestuurders kunnen verkleinen.

Wellicht wordt het tijd dat de democratie zichzelf hernieuwt. Hopelijk lezen we in de toekomst een nieuwe definitie ervan. Was wel blij toen een trouwe bloglezer mij erop wees dat ook een rechtenstudent zichzelf al jurist mag noemen (dus niet in spé). Het staat in de Van Dale, dus klopt het. Maar je vindt het zo alléén in de complete papieren versie!

 

3 thoughts on “de·mo·cra·tie (de; v; meervoud: democratieën)”

  1. Hallo Eddie,

    Lang niet meer gesproken. Ik kwam op je blog en zag dat je alle wereldbeschouwende overpeinzingen en frustraties van je af aan het schrijven bent, net als ik op mijn blog. Wat betreft je twijfels over de democratie heb je zeker een punt, maar hou er rekening mee dat de in het westen actieve de-mo-cra-tie-en, die wij ook zo graag exporteren naar de rest van de wereld, veelal meer dan 200 jaar bestaan en in die tussentijd constitutioneel nauwelijks verandert zijn. In die tijden dienden ze andere doelen, maar nu zien we de mankementen van onze grondwetten graag over het hoofd en spuien onze grieven over de personen die ons vertegenwoordigen. De overwinning van Trump is veel meer dan een Amerikaans herrijzen van populisme; een gemankeerd kiesstelsel en een gebrek aan vertrouwen van de doeltreffendheid van een president, overheid en de rest van de democratie is minstens zo belangrijk. Dit zijn papieren mankementen.
    In Nederland komt de grootste kritiek de laatste jaren ook uit de onderkant van de samenleving gekomen, net als in de VS. Ook hier gaan straks deze groepen de verschillen maken bij de verkiezingsuitslagen. Wederom zal het woord ‘populisme’ in de media veelvuldig vallen. Het doet er echter niks aan af dat deze groepen wel degelijk een punt hebben om de ‘reguliere’ politiek af te vallen. De van oudsher grote partijen weten al jaren hoe de spelregels werken. Bij de laatste Tweede Kamer verkiezingen waren de tegenstellingen groot; PvdA koos het verhaal van de SP, de VVD schoof een beetje naar Wilders, maar na de verkiezingen waren de twee uiteindelijke regeringspartijen er zeer snel uit. Kortom, de stem van de burger, slecht eenmaal in de vier jaar geconsulteerd, werd niet echt serieus genomen. Je kan spreken van volksverlakkerij. Toch denken volksvertegenwoordigers dit te moeten doen om tot een werkbaar bestuur te komen. Klaarblijkelijk geven ze dus volgens zichzelf invulling aan de spelregels. Deze ruimte van leugens en misleiding wordt dus geboden binnen het spel. Misschien kan je je als toekomstig jurist afvragen in hoeverre de spelregels van de westerse democratieën voldoen aan de verwachtingen van de bevolking.
    Ik denk dat het affakkelen van de leugenaars, bedriegers, mannetjesmakers en populisten minder effectief is als het herinrichten van onze democratie, maar waarschijnlijk moeten we deze fase van destructie door in onze systemen. Helaas. Straks als jurist gun ik jou de taak om onze spelregels te herschrijven. Wel opschieten, want voor je het weet zitten we in een tehuis of spelen we met onze harp en dan zij al deze overpeinzingen voor niks geweest.

    Het ga je goed.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.