De onzichtbare vijand

“We zijn in oorlog. Met een onzichtbare vijand.” zei de Franse president Macron een week geleden tijdens z’n toespraak tot het Franse volk. Laat ik ‘toevallig’ vorig weekend nog op de ski’s hebben gestaan op de Franse skipistes. Het was héél surrealistisch. Door de mensen bij de lift, skiverhuur of in het restaurant werd ik glazig aangekeken als ik ‘het woord’ noemde. Je zag ze denken ‘we staan hier toch lekker met z’n allen in de sneeuw met zon op onze gezichten’… Van ontkenning – in ieder geval bij mij op dat moment – tot acceptatie kan snel gaan binnen een week.

Zoals ze wel eens zeggen dat ons land 17 miljoen bondscoaches heeft, die het allemaal beter weten (da’s nu na uitstel van het EK voetbal trouwens even niet nodig), lijken we nu 17 miljoen virologen te hebben, die het ook allemaal beter weten. Hoe dit gaat aflopen, ga ik niet voorspellen. Ik ben immers zeker géén viroloog, maar gewoon één van die 17 miljoen mensen, waarmee we het samen moeten doen. Dat laatste lijkt wel een behoorlijk ‘sociaal experiment’.

Zo probeert men overal controle te houden over het hamsteren. Bij onze lokale supermarkt staan inderdaad nog géén rijen en houdt iedereen zoveel mogelijk afstand. Het schap met pleepapier is overigens ook hier helemaal leeg, maar premier Rutte betoogde laatst gelukkig nog “dat we allemaal nog zeker tien jaar kunnen poepen”. Poeh, da’s een pak van m’n hart. Daarvoor zal je overigens over voldoende eten moeten kunnen beschikken. Dat lijkt mij belangrijker dan je kont met papier kunnen afvegen. Wat is er mis met een ouderwets nat washandje? Ik vond persoonlijk Rutte’s toespraak overigens duidelijk en eerlijk. Hij pretendeerde niet de waarheid in pacht te hebben. Hij laat ons hard nadenken over de betekenis van ‘groepsimmuniteit’; er is ondertussen flinke twijfel ontstaan over de haalbaarheid ervan. Het is overigens nu al mijn tip voor het woord van het jaar. Zelf was ik iets minder onder de indruk van de speech van onze koning, maar ik geloof dat deze juist wél bij oudere mensen aansloeg. Zij kunnen het wellicht ook beter in historisch perspectief beoordelen.

Nu de zon schijnt, wordt het ondertussen steeds moeilijker om iedereen ‘thuis’ te houden. Kreeg gister een noodmelding binnen op mijn telefoon met instructie van de Rijksoverheid: “houd 1,5 meter afstand!” Zag een bericht van Vereniging Natuurmonumenten, die mensen oproept om vooral niet naar de Natuurgebieden te gaan. Deze worden overspoeld met duizenden bezoekers. Hoorde overigens wel dat zonneschijn een cruciaal element kan zijn in bestrijding van onze onzichtbare vijand, die niet hittebestendig schijnt te zijn en doodgaat bij een temperatuur van 26 tot 27 graden. Heb dus toch met gepaste afstand tot een paar fietsmaten een klein rondje gefietst. En ik drink dus veel hete dranken. Zou een ‘heiße Choco mit Rum’ in deze tijd dan toch goed zijn? Een kopje thee is natuurlijk ook lekker.

Winston Churchill zei het destijds al “never waste a good crisis”. In deze uitdagende tijden moet je je afvragen waarom dit ons overkomt. De antwoorden daarop kunnen wel eens liggen buiten onze comfortzone. Ik spreek voor mijzelf als ik zeg dat er een beetje moed nodig is om van de gebaande paden af te wijken. De laatste dagen heb ik wel gemerkt dat het heel goed mogelijk is om op afstand met elkaar zakelijke besprekingen te voeren. Tot voor kort had ik nog nooit gehoord van Microsoft Teams, Zoom.us en dergelijke, maar nu zie ik hoe eenvoudig dat is. Met Jitsi Meet kon zelfs m’n wekelijkse Essentrics lesje (denk aan een work-out met beetje rekken en strekken) doorgaan alsof we bij elkaar stonden. De zakelijke reiziger zal in de toekomst écht wel gaan nadenken over het nut van een verplaatsing (per auto of vliegtuig) ten opzichte van relaxt en bovenal efficiënt achter z’n bureau aan een meeting deel te nemen. Ik schreef al eerder over mijn bedenkingen bij onze ‘nationale’ luchtvaartmaatschappij, maar daarvoor is de toekomst niet rooskleurig. Ongetwijfeld wordt de KLM met staatssteun overeind geholpen.

Ook voor business waar ik zelf direct bij betrokken ben – een kleine restaurantketen met tien zaken – heeft dit alles enorme impact netals voor alle andere bedrijven en horeca in het bijzonder. De deuren moesten afgelopen zondag simpelweg om 18.00 uur dicht. Een paar vroege gasten (dagelijks gaan de Spaghetteria’s om 17 uur open) moesten hun heerlijke pasta rap naar binnen schuiven. Ondertussen is het mogelijk om de arrabbiata en tiramisu thuis te laten bezorgen via UberEats, maar dat is een druppel op de gloeiende plaat. Voorlopig is het even ‘overleven’… En beleggers, zoals ook ik, blijven natuurlijk niet gespaard. De beurzen lijken op dit moment wel een ‘thuiscasino’ met grote uitslagen op en neer (vooral het laatste). Ik blijf me vasthouden aan Warren Buffett’s woorden: “be fearful when others are greedy and greedy when others are fearful”… En ik beloof bij deze dat ik ‘m hier niet meer zal herhalen.

Angst is er op dit moment bij (bijna) iedereen. Dagelijks nu meer dan 40 doden. Wist u dat in Nederland op een normale doorsnee dag gemiddeld zo’n 420 mensen overlijden? Het is altijd goed om cijfers in perspectief te blijven zien. Zo is er ook in deze tijd veel nepnieuws, vooral online en via sociale media. Zou er ook een manier zijn om je daar tegen te vaccineren?

We leren dat niet alles maakbaar is. Epidemieën en pandemieën hebben er in het verleden voor gezorgd dat samenlevingen en sociale verhoudingen veranderden. Ze hadden effect op onze relatie met de omgeving en de natuur en beïnvloedden de wijze waarop we ons werk doen. Gelukkig zorgt het juist ook voor een grote saamhorigheid. Wij met z’n allen tegen de onzichtbare vijand. En die zullen we uiteindelijk verslaan, dat durf ik wel te voorspellen.

Nog even volhouden, sterkte in deze bizarre tijden!

Winterklaar?

Is uw tuin al winterklaar? Dat zijn de gevleugelde woorden van de Hagenezen (dat wil zeggen er geboren en getogen zijn; als je er alleen maar woont ben je een Hagenaar) Jacobse & Van Es, die langs deuren en tuinen gaan om dames op leeftijd op te lichten met hun ‘welgemeende’ tuinadvies. Oh, oh, oh, oh, mevrouwtje, we hadden géén dag later moeten komen… Ze behandelen het zogenaamde scheurgras door er basterdsuiker overeen te strooien, terwijl het wordt aangeprezen als neutronenkorrels. Als er dan ook nog sprake is ‘bladschurf’ wordt de halve tuin ontdaan van z’n mooie struiken en planten, die vervolgens weer bij buren elders in de straat aangeboden worden als winterklare heesters gegarandeerd zonder ‘takkeschurf’. Een gouwe ouwe van Van Kooten & De Bie dus.

En misschien is deze mevrouw wel heel blij met haar ‘nieuwe’ heesters. Bij veel zaken in het leven staan er winnaars en verliezers tegenover elkaar. Neem allereerst eens de handel in aandelen van bedrijven op de beurs. Bij iedere koop is er ook een verkoper. De verwachting van de eerste is dat de prijzen zullen stijgen. De andere partij verwacht juist het tegenovergestelde, een daling dus. En hoewel bedrijven in waarde kunnen stijgen, is beleggen op de beurs absoluut een ‘zero sum game’. Iedere euro, die uit de beurs wordt gehaald, is afkomstig van een andere belegger. Mooi is wel dat beiden zich gelukkig kunnen voelen. De verkoper voelt zich misschien winnaar omdat hij het aandeel met 20% winst verkoopt, terwijl de koper zich winnaar voelt omdat hij een aandeel koopt, dat in zijn ogen 20% meer waard is, dan dat hij ervoor heeft betaald. In een groter plaatje is het ook goed om te realiseren dat als in het nieuws gesproken wordt over ‘”Beleggers dumpen aandelen Facebook”, dat er ook had kunnen staan “Beleggers kopen gretig aandelen Facebook”. De enige echte winnaar van dit spel is de organisator, te weten de bank of broker, die hiervoor transactiekosten in rekening brengt. Hoe meer handel, hoe meer winst voor deze organisator. In plaats van naar goud te zoeken, kan je beter de spatels en scheppen verkopen…

Als aandelen in een bepaalde periode flink gedaald zijn – de beursindexen zijn flink gezakt – dan wil bijna niemand meer die ‘laag geprijsde’ aandelen kopen met als gevolg dat transacties op een steeds lager niveau plaatsvinden (minder vraag, dan aanbod). Stel je nu eens voor dat je hoort dat de Levi spijkerbroek, die je wilt hebben, om de hoek te krijgen is met zo’n 30% korting, dan loop je direct naar die winkel toch. Bij dalende aandelenkoersen rennen de meeste mensen echter naar de uitgang. Beleggen is dan ook in veel opzichten een fascinerend fenomeen.

Zolang je slimmer bent dan een ander kan je winnen. Dat is iets anders dan over voorkennis beschikken; ik bedoel in dit geval meer kennis van zaken. Zo kan je met een hele lucratieve transactie wel tien missers goedmaken. Dat is toch wat anders dan de chirurg, die vijf keer op honderd operaties een foute beslissing maakt, waardoor iemand voor de rest van z’n leven ‘beschadigd’ is. Deze dokter kan vervolgens direct naar een andere baan gaan zoeken. Buiten het ziekenhuis wel te verstaan. Misschien gaan beleggen?

Is beleggen dan zo makkelijk? Ik zou zeggen “ja” en “nee”. In onze markteconomie hangt de waarde van iets af van wat de gek ervoor wil geven. Het gaat mis als iedereen op hetzelfde moment iets wil hebben, waardoor de prijs onverantwoord snel omhoog gaat. Zal hier niet nog een keer over de bitcoin gaan uitweiden, dat heb ik al eerder gedaan.

Zeepbellen zijn van alle tijden. Elke keer als mensen massaal met de kudde een bepaalde kant oprennen, dan gaat het mis. Al eerder memoreerde ik de woorden van de ook door mij hoog aangeschreven superbelegger Warren Buffett in mijn blog over kuddegedrag.

Wees wantrouwend als je opvallend veel mensen in je omgeving hoort over cryptomunten, die het super doen, of een verhuurbaar huisje hebben gescoord (er waren wel vijftig andere gegadigden!). Niet meegaan met de hype is lastig, maar besef dat populair eigenlijk altijd ‘te duur’ betekent. Je kunt beter iets doen wat niemand nog doet, dan ben je sowieso goedkoper uit. Dat is in ieder geval zeepbelvrij.

Ook is het verstandig om experts niet klakkeloos te volgen. Vaak heeft zo iemand wel een eigen agenda. Zo raad ik aan om de gasten in het programma Business Class van Harry Mens niet al te serieus te nemen. Het verschil tussen een beursgoeroe en een oplichter is soms maar klein.

Verder is het belangrijk om van het verleden te leren. Als mens hebben wij maar een beperkt geheugen of zijn we simpelweg nog niet oud genoeg om alles al een keertje te hebben meegemaakt. Elke zeepbel of crisis lijkt veel exceptioneler dan die in werkelijkheid is. Een crisis kan je beter zien als een natuurverschijnsel, dat zich met zekerheid af en toe voordoet. Om hiervan niet de dupe te worden, kan je ervoor kiezen om je beleggingen te spreiden over allerlei zaken. Nog beter is het om géén geld maar mooie momenten te sparen.

Dat laatste doe ik nu door samen met m’n oudste dochter een Personal Fitness Programma (van 26 weken!) te doorlopen met 100% resultaatgarantie. Wat dat ook mag betekenen. Of de totaalaanpak van work-out, voeding en mental coaching gaat werken, ga ik jullie zeker vanaf deze plek laten weten. We zijn pas net begonnen, dus nog lang niet winterklaar…

Kuddegedrag

Rond deze tijd als de krokusjes weer uit de grond springen en iedereen weer bijna tegelijkertijd richting de skipistes vertrekt (letterlijk: tegen de berg opkruipt), moet ik denken aan een kudde schapen, die zich gedwee naar de stal laat leiden. Zo blijkt de mens ook maar gewoon een dier te zijn. Toch zit er iets fascinerends in het verschijnsel dat wij ons als mens soms (of beter gezegd regelmatig) compleet in de greep laten houden door een bepaalde – vaak idiote – gedachte.

Zo is uit onderzoek gebleken dat er slechts een minderheid van 5% nodig is om een groep van meer dan 200 personen naar een bepaalde locatie te leiden. Beter gezegd, wanneer 5% van de proefpersonen de opdracht krijgt om een bepaalde richting op te lopen, worden ze in alle gevallen gevolgd door de resterende 95% van de groep. De onderzoekers zagen een duidelijke ‘slang’ van mensen ontstaan. Toch hadden de deelnemers uit de volggroep nooit het idee dat zij anderen achterna liepen. Dit lijkt op het eerste gezicht best handig, maar met de ‘foute’ leider kan je behoorlijk op de verkeerde plek uitkomen, of ergens waar je helemaal niet naartoe op weg was.

Groepsdenken klinkt in eerste instantie best gezellig en oké. Zo wordt bij het maken van moeilijke beslissingen vaak gesproken over ‘the wisdom of the crowd’. Veel leken weten het vaker beter dan de expert (denkt men). Mijn eigen observatie is echter dat je beter kunt spreken van ‘de kracht van de massa’ en niet zo zeer hun wijsheid. Laat ik maar weer eens één van mijn favoriete onderwerpen aansnijden, te weten beleggen. Ze zeggen weleens dat als de taxichauffeur over beleggen begint te praten, dan weten de professionals dat ze moeten uitstappen.

Zo hoor ik op dit moment iedereen praten over allerlei cryptomuntjes. Deze digitale munten die via computernetwerken buiten banken en overheden worden beheerd, doen iets met ons. Wat dan precies? Denk dat toch het vooral de hebberigheid en angst is. We horen om ons heen allemaal verhalen van mensen die ongelooflijk veel geld ermee verdienen. Of dat blockchain de technologie van de toekomst is. Kan iemand mij dat nog eens in paar zinnen uitleggen? Begrijp heel goed dat mensen het straks héél pijnlijk vinden als ze als enige de boot gemist zouden hebben. De gevleugelde woorden van – de door andere omschreven als superbelegger – Warren Buffett zijn dan ook niet voor niks: “Be fearful when others are greedy and greedy when others are fearful.”

Er spelen naast groepsdenken natuurlijk heel veel zaken een rol bij besluitvorming. Zo betrap ik mijzelf er weleens op dat ik om de goede vrede in de groep te bewaren (lees: conflicten uit de weg te gaan) minder kritisch kijk naar de gevolgen van een beslissing. En later – bij een verkeerde afloop – is dit uiteraard met spijt als haren op m’n hoofd. Ook neem je vaak een beslissing die een ander al heeft genomen. Waarom vragen mensen aan tafel anders continu aan elkaar: “Wat ga jij nemen?”

Nog veel lastiger is het voor ons wanneer we al een bepaalde beslissing hebben genomen of een investering hebben gedaan, om terug te komen op een eerder besluit. Zelfs als er allerlei nieuwe feiten zijn, die een heroverweging meer dan zouden rechtvaardigen. Mensen kunnen zo irrationele beslissingen nemen om eerdere rationele beslissingen te rechtvaardigen. Onze neiging om informatie te zoeken of te filteren die onze opvattingen en vermoedens bevestigt, is algeheel bekend en heet in de psychologie de ‘confirmation bias’. Dit komt op allerlei manieren voor, zo bepaalt het onder andere ons voorkeursgedrag. Deze bevestigingsneiging is zo’n sterk ontwikkelde selectieve manier van redeneren, dat je je niet realiseert dat het tot denkfouten kan leiden. De kunst is om jezelf iedere keer weer de kritische vraag te stellen of je vermoeden wel juist is, of dat er iets is wat het ontkracht.

Ik heb er net als bijna iedereen ook last van dat ik zo lang mogelijk bij mijn eigen mening blijf. Wel probeer ik daarbij zoveel mogelijk een authentiek denker te zijn. Dus er niet alleen maar naar streven om zoveel mogelijk voorbeelden te bedenken om een gedachte te bevestigen, maar juist ook tegenvoorbeelden zoeken. Zo ben ik bij sportwedstrijden meestal ook voor de underdog (tegen beter weten in) en ben ik in mijn doen en laten vaak anticyclisch (zeg maar: ‘tegendraads’). Ook al leidt dit natuurlijk niet altijd tot de gewenste of verwachte uitkomst, toch haal ik er voor mijzelf het meeste genoegen uit. Dit staat overigens in schril contrast met feit dat ik altijd controle wil houden. Mijn vrienden kunnen daar over meepraten. Voor mijzelf verklaar ik dat altijd omdat ik niks moois wil missen. Zo kan ik continu dingen van m’n bucketlist blijven strepen. Wordt vervolgd.

Met al deze wetenschap is het weer een ‘geruststellende’ gedachte dat wij dit weekend met zo’n 450.000 Nederlanders tegelijkertijd de Alpen inrijden. Opgedreven als een stel schapen. Natuurlijk denk ik dat ene slimme schaap te zijn die op zondag gaat…