Storm

Misschien kwam het door de titel van m’n laatste blog “#moe”? Of zijn het de erbarmelijk slechte prestaties van m’n favoriete Ajax? De complete uitbraak van het coronavirus? Vroeger was mijn associatie bij dat woord trouwens nog gewoon een lekker fris biertje met een citroentje erin! In mijn hoofd was er in ieder geval de afgelopen tijd onvoldoende ruimte voor het schrijven van een blog. Ik kreeg simpelweg even niks op papier. Je mag het wat mij betreft zelfs weer een ‘schrijversblok’ noemen. Het is me een keertje eerder overkomen. Misschien komt het nu door al die stormen.

We hebben Atiyah, Brendan, Ciara, Dennis en Ellen al gehad. Er schijnt overigens een hele gedachte achter het geven van namen aan stormen te zitten. Onderzoek heeft uitgewezen dat het bewustzijn van gevaarlijk weer wordt verhoogd als je stormen een naam geeft. De opvolgers staan dan ook al klaar, te weten Francis, Gerda en Hugh. Het mag duidelijk zijn dat het KNMI voor de naamgeving samenwerkt met Britse weerdiensten. Er is zelfs al een lijst bekend voor de rest van het alfabet. Zo kunnen we ook nog Jan, Kitty en Piet verwachten. Het mag dan zo zijn dat stormen met namen de communicatie vergemakkelijken. Het klinkt ook leuker als je hoort dat Ciara of Ellen naar je toekomt, dan dat er in de krant staat “er raast een storm over Nederland”. Toch denk ik dat dit ook zorgt voor (extra) onrust. Sportwedstrijden worden afgelast, mensen moeten binnen blijven of vluchten worden gecanceld. “Komt ze we wel of komt ze niet?” Zo heb ik Ellen al helemaal niet gezien. Het is bijna als een date die niet komt opdagen voor een eerste afspraakje.

Voor de KLM zijn het sowieso lastige tijden. Ook de uitbraak van het coronavirus helpt onze ‘Nationale’ luchtvaartmaatschappij niet; de te verwachte schade bedraagt €150 – 200 miljoen. De belegging van €744 miljoen, die minister Hoekstra met ons geld ‘ongevraagd’ heeft gedaan  – jullie weten wat ik daarvan vind – in dit bedrijf, verdwijnt langzamerhand als sneeuw  (heb ik hier al lang niet meer gezien) voor de zon (heb ik hier ook al lang niet meer gezien). Het aandeel ‘koerst’ vandaag rond €7,40. Dat is toch ruim 40% lager dan de €12,51 (gemiddelde aankoopprijs) waarvoor Hoekstra precies een jaar geleden een belang van 14% in KLM kocht. Ik weet niet of u uw geld door anderen laat beleggen, maar ik doe dat liever zelf, en dan verstandig (lees: mét rendement).

Om te bezuinigen heeft de KLM deze week drastische bezuinigingen aangekondigd vanwege het coronavirus. ‘Gelukkig’ gaat men niet bezuinigen op zaken die te maken hebben met het uitvoeren van de vluchten zelf. Dus we hoeven niet bang te zijn dat er onvoldoende getankt wordt. Kerosine is overigens nog steeds een van grootste kostenposten van luchtvaartmaatschappijen, ook al betalen ze er géén accijns over. Wat gaan ze wel doen? Ik lees in de kranten dat ze minder buiten de deur gaan vergaderen. Oeps, daar zullen restaurants in Amstelveen, waar hun hoofdkantoor zit, en omgeving niet blij mee zijn. Men gaat minder consultants inhuren en er is direct een aannamestop voor nieuw personeel uitgevaardigd. Investeringen in vastgoed en IT worden uitgesteld. Als dat maar goed gaat. Juist de chaos en vertraging, die ik altijd op Schiphol ervaar, bij onder andere de bagageafhandeling (vaak uitgevoerd door derden) roept juist om verbetering. Alléén reclamecampagnes die op korte termijn extra inkomsten genereren, mogen nog doorgaan. Dit alles zal het imago van de KLM en Schiphol niet helpen. Daar kan géén vliegschaamte tegenop.

Naar China en andere Aziatische bestemmingen wordt dus niet meer gevlogen vanwege het coronavirus. Dit laatste is op het moment ongeveer het enige waarover in de kranten geschreven wordt. Hiermee lijkt de stikstof crisis even helemaal verdwenen te zijn, terwijl er juist nu door de boeren twijfel is gezaaid over de stikstofberekeningen van het RIVM, hoewel een goede onderbouwing schijnt te missen.

Ik ga hier nu even niets ‘vinden’ van het coronavirus of de stikstof crisis. Daarover wordt al voldoende geschreven. Ik kan slechts aangeven, wat het met mij doet. Dit soort zaken zorgen bij mij toch voor onrust in het hoofd vanwege de onzekerheid, niet zo zeer de angst dat we allemaal ‘vergaan’. Dat laatste gevoel bespeur ik wel een beetje bij oudere mensen, zoals mijn eigen moeder. Die beginnen dan al snel over de Spaanse griep (1918-1820) – waar ze toch zelf écht niet zijn bij geweest, maar ze hebben wel andere en ergere onzeker tijden gekend – die naar grove schattingen 20 tot 40 miljoen levens eiste.

Onzekerheid is op zichzelf al géén prettig gevoel. Althans dat geldt voor mij; ik spreek voor mijzelf. Het coronavirus zorgt hier wel voor, zeker gezien de soms draconische maatregelen die men neemt. Hele dorpen die op slot gaan, zoals nu in Italië gebeurt. Dat is best heftig, zeker als je er woont. Zelf maak ik me ondertussen lichtelijk zorgen over de mooie reisplannen (naar Japan!), die we deze zomer met het gezin hebben. Hoe vaak lukt het nog om alle pubers hetzelfde leuk te laten vinden? We gaan het zien.

En als fervent belegger zie ik dat de beurzen de onzekerheid over het coronavirus ook niet fijn vinden. Met name de bedrijven die veel van hun (goedkope) spulletjes uit China halen, maken zich zorgen over het vullen van de schappen, of beschikbaarheid van onderdeeltjes voor het maken van hun producten. Dat scheelt ook weer een hoop zinloze ‘troep’. Minder vluchten van/naar Azië scheelt natuurlijk wel in de CO2 uitstoot. Om direct maar even weer het andere heikel onderwerp van deze tijd op te rakelen. In het weekend van 12 tot 16 maart schijnt het zo ver te zijn. Alle verkeersborden langs de snelwegen worden dan definitief vervangen. Het gaat om 4.000 borden. Het is mooie business voor de makers van verkeersborden, maar hoe duurzaam is deze vervangingsoperatie zelf eigenlijk?

Begrijp dat ze het niet met stickers gaan doen, maar dat daadwerkelijk de meeste borden ‘fysiek’ vervangen gaan worden. Men zegt de oude verkeersborden te gaan hergebruiken. Waar dan? Misschien in Duitsland. Daar geldt op dit moment nog een onbeperkte algemene maximumsnelheid op de snelwegen. Je mag zo hard als wil, waar het kan. De politiek dacht even aan beperking tot 130 km/uur, maar betekende zo ongeveer een revolutie en opstand. Het voorstel is dan ook weggestemd, maar het lijkt ook in Duitsland géén heilig huisje meer. Kunnen ze tegen die tijd mooi onze oude borden (her-) gebruiken.

Er woedt letterlijk en figuurlijk een flinke storm over Nederland. Of zoals ik een Zeelandse boswachter hoorde zeggen:

“Zo nu en dan een storm is zeker niet verkeerd. Het oude hout wordt dan opgeruimd waardoor er weer ruimte in de bossen ontstaat. Hierdoor komt licht naar binnen en daarvan profiteren allerlei organismen. Door zo’n omgevallen boom kunnen er ook kuiltjes ontstaan, waar vervolgens regenwater in komt en waar kikkers hun eieren in kunnen leggen. Kortom het is allemaal nog niet zo verkeerd.”

 

Puur Natuur

Klinkt als iets wat we allemaal willen, ‘Puur Natuur’. Helaas blijkt dat alles wat we graag doen (denk aan autorijden, vliegen) of dragen (kleding) of eten (vlees) helemaal niet zo goed is. Moeten we dan terug naar de natuur?

Hoorde voor alle vaak plastic spulletjes, die we thuis gebruiken al de term ‘chemische huishouding’. Maar om nu bijna je gehele huisraad uit het raam te gooien is ook zo wat. Welke keuzes je ook maakt, ‘je eet spinazie’ (1 pak heeft waterfood print van 476 liter), ‘je rijdt naar je werk van Utrecht naar Amsterdam’ (15 kilo COper dag), ‘je vliegt een keer naar Nice’ (240 kilo CO2 uitstoot perpersoon), je beïnvloedt het milieu.

Wat is dat CO2 nu eigenlijk precies? Waarschijnlijk herinneren jullie net als ik nog wel uit zo’n versleten Binas-tabellenboek (van de middelbare school) dat deze chemische formule staat voor koolstofdioxide, ook wel koofzuurgas genoemd. Het is dat kleur- en reukloos gas dat wordt uitgestoten bij bijvoorbeeld de verbranding van fossiele brandstoffen (olie, gas, kolen), maar ook dieren en wij als mensen stoten CO2 uit (dus géén scheten meer laten graag). Een teveel aan deze CO2 in de lucht zorgt voor een vermindering van zuurstof in de lucht waardoor de lucht die we ademen minder gezond is.

CO2 wordt op dit moment dan ook gezien als de oorzaak van de opwarming van de aarde. Toch zijn er ook nog steeds geleerden, die zeggen dat het ook gaat om grote natuurkrachten. Meest waarschijnlijk is dat de opwarming veroorzaakt wordt door een combinatie van CO2 en natuurkrachten. Hierover is nog volop discussie.

Anderzijds is wél duidelijk dat CO2 in combinatie met water (chemische formule H2O) onmisbaar is voor het leven op aarde. Die ‘groene’ rol van CO2 schijnt ook buitengewoon belangrijk te zijn, maar daar hoor je weinig over. Het aardse systeem is ongelooflijk complex, zelfs zo ingenieus, dat wij amper kunnen bevatten hoe het leven -zoals wij dit nu kennen – zich in al haar diversiteit heeft kunnen ontwikkelen. Aanpassing aan de natuurlijke omgeving loopt dan ook als een rode draad door de geschiedenis van alle leven op aarde.

Als mens denken wij vaak complexe dingen te begrijpen en te kunnen beheersen, maar het zou niet de eerste keer zijn dat we ons daarin vergissen. Zo zag ik recent de fascinerende documentaire ‘AlphaGo’. Het Chinese bordspel Go lijkt kinderlijk eenvoudig, maar is juist heel ingewikkeld. Het spel heeft meer mogelijke bordopstellingen dan atomen in het universum en wordt al lang gezien als de grootste uitdaging voor kunstmatige intelligentie. Absoluut het kijken waard.

Omdat wij (en in ieder geval ik) niet meer het vermogen en kennis hebben om deze complexe wereld te doorgronden, bekijk ik het zelf meer vanuit bewustzijn. Wat voelt voor mij goed en wat niet… Wil zeker niet al te hypocriet zijn hierin, want zo’n ‘groen mannetje’ ben ik niet. Door m’n vrienden word ik vaak gekscherend CEO genoemd wordt, in de betekenis van ‘Chief Entertainment Officer’ dan wel te verstaan. Dit betekent bijvoorbeeld dat ik een vluchtje meer of minder niet schuw. ‘Eddie’s Travel’ is dan ook een 100% dochteronderneming van ‘Eddie’s Entertainment Group™. Terwijl ik mij bewust ben dat ik vaak niet duurzaam bezig ben, handel ik er niet naar. Lekker asociaal dus, mag je denken en zeggen. Toch is er bij mij iets veranderd. Ik doe deze verkeerde dingen tegenwoordig ‘willens en wetens’.  We worden nu te kust en te keur bang gemaakt met “reizen is het nieuwe roken”, “vlees is het nieuwe roken” of “suiker is het nieuwe roken”. Kortom: het hele leven is het nieuwe roken. En jullie weten hoezeer ik daar tegen ben.

Waarom pas ik mijn gedrag dan niet volledig aan? Het gaat de mens en mij zeker ook uiteindelijk om blijheid en vrijheid. Je kunnen verplaatsen is het ultieme gevoel van vrijheid. Vraag het aan m’n dochter, die volgende week 18 jaar wordt. Zij heeft al bijna jaartje haar rijbewijs en mag dus al onder begeleiding rijden (ik heb zo’n begeleiderspas – zit regelmatig naast haar), maar ze kan niet wachten tot ze straks alléén in een auto kan stappen en ergens heen kan rijden. Een rondje ring ofzo middenin de nacht? Je hele leven thuis op de bank blijven zitten is ook niet de oplossing. En fietsen vind ik persoonlijk heel leuk, zelfs naar Parijs, maar is ook niet de makkelijkste manier om aandacht te geven aan en contact te houden met je vrienden. Lastig dus dat reduceren van ‘reizen‘…

Ik ben mij er sterk van bewust dat ook ik met veel minder voedsel en in het bijzonder vlees kan leven. Scheelt ook een hoop kilo’s; m’n personal coach zal er blij mee zijn. De mensen, die mij goed kennen weten dat ik op z’n tijd een goed stukje vlees absoluut wel kan waarderen. Zal dan ook niet zo snel vegetariër of in verdergaande mate veganist worden. Vlees bevat gelukkig ook belangrijke mineralen, vitaminen, goede voedingsvetten en eiwitten. Mooi excuus dus om toch af en toe een stukje vlees te eten. Maar één keer per week kan dan ook voldoende zijn. Of moeten we over op nepvlees? De Vegetarische Slager (best geestige naam als je erover nadenkt – een slager is natuurlijk nooit vegetarisch) is recent overgenomen door Unilever. We laten ons graag ‘foppen’. Kijk maar eens naar de namen op hun verpakkingen: kipstuckjes, rauw gehackt, biefstuckreepjes etc. De commercie straalt ervan af. Hoezo moeten we eigenlijk vlees vervangen? In India (met 1,3 miljard inwoners) wordt hoofdzakelijk vegetarisch gegeten, heerlijke curries enzo.

Goed doen voor het milieu dus. Vroeger was dat nog makkelijk. Je plastic zakje hergebruiken bij de supermarkt, netjes de lichten uitdoen als je een kamer verliet en ‘s nachts de verwarming uitzetten voor het slapen gaan. Een goed mens zijn is tegenwoordig bijna een onmogelijke opdracht. Althans ééntje, die ik zelf heel moeilijk vind.

We weten eigenlijk met z’n allen niet precies wat wel of niet goed is. Wat bij mij in ieder geval resteert is een schuldgevoel. Hoe dit af te kopen? In de oude tijden ging je naar de kerk en biechtte je al je zonden op, een aflaat en je kon weer verder. Als het tegenzat moest je later misschien nog een keer terugkomen. En nu? Heb voor mezelf in ieder geval besloten om bewuster te consumeren (liefst consuminderen dus) en daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid om dichtbij huis onze CO2 uitstoot als gezin te compenseren door een voedselbos te ontwikkelen.

Dit lijkt een efficiënte (bewezen dat het werkt) en vooral mooie manier om CO2 vast te leggen, daarom willen wij een natuurlint ontwikkelen. Daarvoor moet je ergens aan een bosrand fruitbomen (denk aan appel, peer of kers) en struiken (allerlei bessen of thee) gaan planten. Als commerciële landbouwmethode is dit niet rendabel, maar er moeten toch genoeg stukjes braakliggend weiland zijn om zoiets op te zetten. De getallen die erbij horen (aantal vierkante meter dat nodig is om jaarlijkse uitstoot van gemiddelde Nederlander te compenseren) zijn nog wel schokkend. Om een jaarlijkse uitstoot van 10 ton CO2 te compenseren moet je ieder jaar een stuk grond van circa 400 m2 beplanten. Stel dat wij als gezin (van 5) op deze wijze te werk zouden willen gaan, dan moeten wij jaarlijks 2.000 m2 beplanten. Over een periode van bijvoorbeeld 30 jaar betekent dat minstens 6 hectare.

Stel dat ik onze toch best nog “groene” provincie Utrecht als uitgangspunt neem (totaal oppervlakte 144.915 hectare; 1,2 miljoen inwoners), dan leert snel rekensommetje dat niet iedereen met ditzelfde gelukzalige idee moet komen. Vraag is waar je überhaupt hier in de buurt over 6 hectare grond kan beschikken. Dat is een “giga” oppervlakte en onbetaalbaar. Uiteraard is bezit ervan niet puur noodzakelijk of wenselijk. Het gaat er meer omdat de natuur “Puur Natuur” blijft. Een eigen strookje “eetbaar” bos zou toch hartstikke mooi zijn. En ik drink er graag eens een zelfgemaakt glaasje vlierbessen sap van (in Eddie’s Juice Bar™).