Poreuze cirkel

De mensen -mag tegenwoordig géén mannen meer zeggen- die hun klassiekers kennen, zullen deze zinsnede direct herkennen van de Klisjeemannetjes, oftewel Van Kooten & de Bie.

In het TV programma “Mannen praten” klaagt Wim de Bie dat zijn seksleven niet je dat is. Kees van Kooten legt hem uit dat alles verankerd ligt in goed eten. Goed eten is je halve leven. Wanneer je niet goed eet kost alles meer inspanning. Daardoor raak je gefrustreerd en ga je nog meer roken en drinken én minder goed eten waardoor alles alleen nog maar zwaarder wordt.

Kees: Nee, maar dan zit jij waarschijnlijk in een poreuze cirkel. Wim: Zou jij denke? Kees: Jaa, ja, dat is waarschijnlijk psychisch. Wim: Ja, wat heb mijn jongeheer nou met psychisch te make? Kees: Fysiek is altijd psychisch! Wim: Oooh! Kees: Je eet teveel, zonder goed te kauwe, hè, dat wordt niet gelijkmatig opgenomen in je bloed…

Het mag duidelijk zijn dat we het hier hebben over een cirkel die niet helemaal dicht is. Er druppelt iets doorheen. Ik gebruik deze expressie zelf regelmatig om aan te geven dat ik -ondanks goeie bedoelingen- eigenlijk niet zo goed bezig ben. Om een voorbeeld te geven: je bent een ochtend heerlijk vol in “tiefschnee” aan het skiën, zodanig dat je écht merkt dat iets sportiefs aan het doen bent. Het voelt voor jezelf als “werken”… Vervolgens zie je bij je favoriete lunchstek een onweerstaanbare kaasfondue op de kaart staan. U snapt het al. Direct is alle inspanning tenietgedaan.

In deze donkere maanden heb ik vaker het gevoel dat ik in tegenstrijdige situaties terecht kom. Continu, die “ongewenste” verleidingen van eten en drinken, terwijl je weet dat je straks in januari weer “in shape” wilt geraken. Of het geven van cadeaus (maak je iemand wel gelukkig ermee?), of krijg je iets van een ander cadeau (ben je er wel gelukkig mee?). En dat ieder jaar weer. Het is allemaal zo’n gedoe, om nog maar eens in de woorden van Van Kooten & De Bie te spreken. Waarom herhalen dit soort zaken zich dan toch keer op keer? Zo zitten we uiteindelijk toch weer in een vicieuze cirkel.

Het doorbreken van zo’n cirkel is niet eenvoudig. De vraag is zelfs of het wenselijk is. Er bestaat namelijk naast een negatieve variant, ook een positieve versie. Zo merk ik bij mijzelf dat als ik eenmaal weer intensief ga sporten (lees: in mijn geval wielrennen), dan krijg ik daar zoveel energie van dat ik nog meer wil bewegen. Dit is voor veel mensen -mannen & vrouwen bedoel ik nu!- een herkenbaar fenomeen. Ons lichaam maakt dan namelijk endorfine aan. Je kunt het zien als een stofje dat je niet alleen aanmaakt bij sporten, maar ook bij verliefdheid, bij een orgasme of bij eten van bepaalde voeding, denk maar aan chocolade bijvoorbeeld. En ja, de voedingsmiddelenindustrie weet ook dat suikers en vetten endorfine aanmaken. Big business dus.  Voedingsbedrijven maken dus producten die ons een gelukzalig gevoel geven. Je eet dus vaak teveel ervan; ik denk alleen al even aan mijn kaasfondue van afgelopen week.

Dus dan liever weer even terug naar het sporten. Dagelijks meer lichaamsbeweging. Daarvan is bekend dat het stress ontlaadt en het depressieve gevoelens minder ruimte biedt. Als je zoals ik een fietser bent geworden, dan kost het wel veel tijd. Iedere keer moet je een stukje verder gaan (lees: jezelf pijn doen) om hetzelfde gevoel te creëren. Na eerdere uitdagingen als de Suydersee Klassieker (320 km in één dag), de beklimming van de Mont Ventoux (21 kilometer aan één stuk omhoog), heb ik samen met wat fietsmaten het plan gevat om deze zomer -rond de langste dag- naar Parijs te fietsen. Om eerlijk te zijn, wél in twee dagen. Ons ontbreekt het namelijk aan acute astma-aanvallen, die het rechtvaardigen -althans bij Froome- om 32 pufjes te nemen. Als je tenminste nog zo naïef bent om te denken dat hij het zichzelf zo heeft toegediend; natuurlijk is dit oraal (met tabletten) gegaan. Het is minstens netzo onnozel te roepen dat andere topwielrenners wel zonder hulpmiddelen tot exceptionele -vaak onmenselijke- prestaties in staat zijn. Of zouden die masseuses echt zo goed zijn, dat er nog wat extra endorfine aangemaakt wordt. Ik waag het te betwijfelen. Het hele professionele wielrennen -een sport waar ik dus actief liefhebber van ben- is één groot kat-en-muisspel tussen de wielrenners en de dopingcontroleurs.

Uiteindelijk zullen er altijd sporters zijn (niet alléén wielrenners dus) die de kortste weg naar de top willen bewandelen en daarbij niet nalaten om vals te spelen. Jullie geloven toch niet dat onze zwemmers, atlete (zonder -n) en schaatsers alleen op een paar borden pasta tot zulke uitzonderlijke prestaties komen. De enige “sport” waar doping volgens mij gestimuleerd wordt, is darts. Destijds dronk Barney al een paar baco’s om een beetje rustig te blijven bij het pijltjes gooien. Tegenwoordig zien ze er allemaal uit als kale halve malloten. Blijft wel een spannend kijkspelletje. Je hebt pas gewonnen als de laatste pijl op de juiste plek in het dartbord is verdwenen.

En eigenlijk moet ik zelf afentoe een beetje grinniken om sommige dopingaffaires; zeker als sporters en verzorgers heel creatief worden. In de wielrennerij moet je dan denken aan mechanische doping. Dat is echter nog maar zelden bewezen; best ingenieus dus.

In de spraakmakende documentaire Icarus zien we hoe Poetin (althans, ik denk dat hij ervan wist) de sporters uit z’n eigen land op zijn winterspelen in Sotsji -ik was erbij- wil laten schitteren. Door ’s-nachts flesjes met plas via een luikje te laten verwisselen (géén grap) voor schone urinemonsters konden Russische sporters vol aan de verboden spulletjes. Dit dopingprogramma heeft ervoor gezorgd dat we binnenkort in PyeongChang (bijna) géén Russische sporters zullen zien op de komende Winterspelen. Op dit moment is Noord-Korea met zijn hoofdstad Pyongyang overigens meer in het nieuws. Donald Trump en Kim Jong-un zijn hun carnivalsact vroeg gestart dit jaar. Zelden zo’n clowneske vertoning gezien als tussen die twee. Trump heeft Kim Jong-un bespot op Twitter. De Noord-Koreaanse leider had Trump kennelijk ‘oud’ genoemd. “Waarom doet hij dat nou?”, twitterde Trump beledigd. “Ik noem hem toch ook niet ‘klein en dik’?” Ik vraag me af, waar gaat dit over? Stel kleine kinderen…

Goed om te weten dat je endorfine trouwens ook schijnt te kunnen aanmaken met een lachbui. We hebben het dan wel over 10 minuten goed lachen. Je voelt je daarna “top”. Mensen (sorry, ik bedoel met name mannen!), misschien helpt het toch even om direct de gehele sketch van de Klisjeemannetjes weer eens te beluisteren. Lach ze!

Gokje

Aan het eind van het jaar word je altijd overstelpt met voorspellingen, ik noem het liever gokjes, maar dat zullen zichzelf benoemde experts in het voorspellen van de toekomst anders zien. Sommige dingen zie je gewoon aankomen, zoals dat Ajax-coach Marcel Keizer de Kerst niet zou halen.

Een erg geliefd onderwerp is natuurlijk altijd de ontwikkeling van de aandeelbeurzen. Overigens maar 27% van de Nederlandse bevolking waagt zijn vingers aan beleggen. Wij zijn als volkje veel meer spaarders. Dat levert op dit moment echter héél weinig op. Daarom gaan mensen dan toch weer risicovol beleggen of gokken (zoals op de bitcoin, daarover later meer). Vooralsnog zorgt dat voor steeds verder stijgende beurskoersen. De beurskenners die voorspellen dat de beurs volgend jaar weer gaat stijgen (dat is de laatste 6 jaar voor de AEX overigens sowieso het geval) hebben in mijn ogen net zoveel “kans” als diegene die een daling voorspellen. Eén ding is zeker bij iedere voorspellingen (of iets wel of niet gaat gebeuren), de helft zal gelijk krijgen, de andere helft niet, bij de volgende voorspelling zal de helft daarvan weer gelijk hebben etc. Er is aan het eind van de rit dus altijd iemand die wel 10 (of 100) keer achter elkaar iets goed heeft voorspeld. Vervolgens roep je dan dat je futuroloog bent.

Je kunt ook net als in de Amerikaanse TV serie “The Simpsons” gewoon heel veel dingen bedenken. “In the end” komen er dan zeker ook wat dingen uit. Toch is het in dit geval wel grappig om te zien welke dingen al “voorspeld” waren in deze TV-serie. In 2000 lieten zij Trump al president worden. Niet alleen de uitslag van de verkiezingen, maar ook de wijze waarop hij de trap afkwam en zijn speech hadden veel gelijkenissen. Er is een lijstje gemaakt van hun meest treffende “voorspellingen”.

Natuurlijk zijn dit geen echte voorspellingen, maar scenario’s of dingen die toevalligerwijs uitgekomen zijn. Door heel veel logische en/of realistische scenario’s te schrijven, bijvoorbeeld door te laten zien dat dingen maakbaar zijn, of dingen waarvan iedereen op z’n klompen kan aanvoelen dat die er ooit zullen komen.

Het wordt pas verontrustend als mensen die denken echt ergens verstand van te hebben, zoals onze nationale opiniepeiler (sinds mensheugenis voorspelt hij verkiezingsuitslagen) Maurice de Hond de milleniumbug voorziet. Hij voorspelde dat computers in de war zouden raken. Anderen dachten dat zelfs dat het licht zou uitvallen en kernraketten zouden misschien wel “vanzelf” opstijgen. Iedereen begon te hamsteren. Uiteindelijk gebeurde er niks en werkte alles op 1 januari 2000 prima. Aan de andere kant was het diezelfde De Hond de internet-revolutie voorzag. In 1995 vertelt hij bij Sonja Barend (zeg maar de Humberto Tan van vandaag) dat het leven er 10 jaar later totaal anders zou uitzien, omdat we alles online zouden kunnen bestellen. Daarover hoef ik verder niks meer te vertellen.

Ook aardig is om nog eens te kijken naar oude beelden van Chriet Titulaer, die dit jaar op drieënzeventig jarige is overleden. In de jaren 80 trok hij met zijn bijzondere Limburgse stemgeluid en markante baard in het TV programma “De wondere wereld” veel kijkers. Hij liet ons kennis maken met de laatste technische snufjes en deed veel voorspellingen over de toekomst. Hij werd de Nostradamus van de media genoemd. Er wordt nu gewerkt aan een ode voor deze man; je kunt zelfs stemmen op je favoriete fragment. Mijn favoriet is overigens die over toegang tot de skilift door gebruik van een skipas. Heb namelijk net ontdekt dat er in mijn favoriete skigebied een skipas is, genaamd “Ski Liberté”, die ervoor zorgt dat je alleen betaalt voor de dagen dat je daadwerkelijk skiet. Wist ik zelfs nog niet. Lijkt een beetje op de tolpas, die je kunt gebruiken op de Franse snelwegen. Deze skipas wordt overigens pas interessant als je meer dan 8 dagen skiet. Dat voornemen heb ik zeker dit jaar, de sneeuw is fantastisch.

Even terug naar de bitcoin; ongeveer het meest besproken “ding” dit jaar. Iedereen zal het erover eens zijn dat de bitcoin géén geld is. Het voldoet immers (nog) niet aan de drie functies van écht geld. Als eerste zou het een ruilmiddel moeten zijn. Je kunt op dit moment nog geen oliebol kopen met een bitcoin; misschien een met drugs gepoederde op het Dark Web (heb ervan gehoord, maar nog nooit bezocht). Ook de tweede functie als oppotmiddel is er niet. Je kunt geen bitcoins sparen, je krijgt er immers géén rente op. Je kunt ze natuurlijk wel van je spaargeld kopen, zoals de meeste mensen doen. Dat kan je beleggen noemen, net als bijvoorbeeld in goud. Tenslotte voldoet het niet aan de belangrijkste functie van geld, namelijk het zijn van een rekeneenheid. We drukken de waarde van bitcoins juist uit in euro’s of dollars (dat zijn dus wel rekeneenheden). Nu we weten dat bitcoins géén geld zijn, waarom kopen mensen deze en andere cryptomunten dan? Ik denk omdat mensen graag een gokje wagen; ze doen mee aan een spannend spel. Ik durf zelfs te zeggen aan een pyramidespel. Hierbij staan angst en hebberigheid centraal. De verleiding is groot omdat we horen van mensen, die enorme winsten zouden maken (ik ken ze niet). De grote winnaars zitten echter altijd in de top van de pyramide. Bij de bitcoin schijnt de verondersteld bedenker meneer (of mevrouw) Satoshi Nakamoto te zijn. Eerst zou het een Japanner zijn, maar recent dacht men even dat Elon Musk (de man achter Tesla) deze mysterieuze figuur was. Hij heeft dit echter ontkend. Als er geen nieuwe kopers van bitcoins meer bijkomen, zal de pyramide instorten. De dag waarop ik deze blog schrijf, viel de waarde alweer terug van $20.000 naar $13.000.

Cryptovaluta kunnen echter wel voor een monetaire revolutie gaan zorgen. Men zegt dat de blockchain-technologie erachter heel interessant is. Ben zelf echter nog steeds niet in staat om dat in een paar woorden uit te leggen; iets met digitaal uitwisselen van gegevens via een netwerk van computers. Ik ben er te nuchter voor en laat deze hype grotendeels aan me voorbijgaan. Heb wel een paar cryptomuntjes gekocht (Ethereum en Gulden), maar het doel daarvan was meer om het te gaan begrijpen, dan om er serieus in te beleggen. Na een paar dagen lukte het mij al niet meer om m’n wallet (soort elektrische portemonnee) te bereiken, dus vrees dat mijn muntjes al bijna “verloren” zijn, ondanks dat ze op papier flink in waarde zijn gestegen. Géén oliebollen dit jaar dus…

Toch durf ook ik wel een gewaagde uitspraak te doen in deze tijd van de Feestdagen. In Nederland gebeurt meer dan 80% procent van de auto-ongelukken met nuchtere mensen (dus niet beschonken). Dat is overigens ook gewoon statistisch bewezen. Dat het aantal auto-ongelukken afgelopen jaren weer is toegenomen -na lange tijd juist dalende te zijn geweest- wordt veroorzaakt door de sterke toename van smartphonegebruik in de auto. Het woord “appongeluk” is dan ook niet geheel verrassend net uitgeroepen tot het woord van het jaar. Ik voorzie dan ook -en jullie mogen het een voorspelling noemen!- dat binnen enkele jaren een maatregel genomen is om dit te beperken of zelfs te verbieden. Zo is het in Frankrijk vanaf komend jaar voor scholieren tussen 11 en 15 jaar verboden om hun telefoons te gebruiken; niet alleen in de les (dat is daar nu al verboden), maar ook gewoon overal op school. Denk dat hier thuis met drie kinderen in deze leeftijdscategorie een revolutie zou uitbreken. Blij dat ik alleen naar Frankrijk op vakantie ga en niet woon…

Wens iedereen natuurlijk een voorspoedig nieuwjaar en zou zeggen “waag eens een gokje”, misschien brengt het geluk!

Voetstuk

Met het vak Rechtsgeschiedenis begeef ik mij momenteel op het terrein van de oude Romeinse Keizers. We zitten dan in het midden van de 5e eeuw. Een belangrijk grondlegger voor het Romeinse recht was Keizer Justinianus, die met de codificatie van het recht – letterlijk “het maken van een boek”, op schrift gesteld recht, waaraan de overheid uitsluitende gelding of exclusieve werking verleent – een belangrijke stap heeft gezet voor ons moderne recht.

We kunnen met het recht als we willen nog veel verder terug naar de 4e eeuw voor Christus in de tijd van de Griekse Aristoteles, die ons het natuurrecht bracht. Natuurrecht is het idee dat voor iedereen, ongeacht plaats of tijd, rechten gelden omdat ze door de “natuur” zijn gegeven. Ze zijn aangeboren en onvervreemdbaar. Het natuurrecht wordt onderscheiden van positief recht, dat door nationale wetgevers wordt gemaakt en uitgevoerd.

Zonder hier de complete Rechtsgeschiedenis in twee alinea’s te willen samenvatten biedt rechtshistorie een vorm van rechtsvergelijking, relativering en relatering in de tijd.  Van de Keizerdynastieën beweeg ik met het grootste gemak in de richting van onze eigen “Moszkowicz dynastie”. Van je voetstuk kan je ook vallen. Eind jaren negentig werden we voor het eerst “massaal geconfronteerd” met vader en zoon Moszkowicz in de briljante “Even Apeldoorn bellen” reclame met de joyrijdende jongen, die op de stilstaande Jaguar van de Moszkowiczen botst. Denk zelfs dat het pijnlijk wrijven in de nek tot op de dag van vandaag met deze reclame (alleen op PC te zien) geassocieerd wordt. Toen keken we nog met z’n allen naar de televisie.

Ooit bestond deze dynastie uit vader Max en z’n vier zonen David, Max jr, Robert (Baruch) en Bram. Pater familias Max – inmiddels 90 jaar – moest na een beroerte al jaren geleden stoppen. Van zijn zonen mag alleen Max jr het vak (hij doet civiele zaken) nog uitoefenen, want de andere drie zijn vanwege allerlei gerommel en gedoe van het tableau geschrapt. Dat betekent dat zij het vak van advocaat niet meer uitoefenen. Er zijn dus een paar functies als strafpleiter vacant. Voor mij geldt even rap doorstuderen dus…

Neef Yehudi (zoon van Robert) is op dit moment de enige strafpleiter in de familie met een eigen kantoor. In het verleden probeerden zijn ooms hem te verbieden zijn eigen achternaam op de gevel te zetten. IJdelheid is troef binnen de familie. Hij schreef er ook een boek over. De oudste zoon van deze Robert, ook Max geheten – “what’s in the name” – maakte een hele openhartige documentaire “Wij Moszkowicz” over het leven van zijn vader en z’n familie. Het is shockerend om te zien hoe de hele dynastie uit elkaar valt na het functioneel wegvallen van de oude Max. Absoluut de moeite van het bekijken waard. De documentaire is hier te vinden.

Bram geniet waarschijnlijk de meeste bekendheid wat gezien zijn clientèle en escapades niet zal verwonderen. Zo kennen we de beelden van Bram zij aan zij dansend met Desi Bouterse. Vervolgens ging hij Endstra en Holleeder verdedigen. Een lastige combinatie gezien hun tegenstrijdige belangen zullen we maar zeggen. Fietste zelf in het begin van deze eeuw regelmatig over de Herengracht langs het opvallende kantoor van Bram, maar nadat ik aldaar een keer op straat Moszkowicz en Holleeder zag praten, koos ik in het vervolg toch liever voor een andere route. Er werd in die tijd regelmatig iemand omgelegd in dat circuit. Zo was ook de later vermoorde Cor van Hout (werd ook eens op de gracht beschoten) een cliënt van Bram. Toen vervolgens Jort Kelder – als hoofdredacteur van het societyblaadje Quote – Bram en Holleeder maffiamaatjes ging noemen, ging het rap achteruit met z’n onberispelijke imago als gerenommeerd strafpleiter.

Een mooi charmeoffensief van Bram was het TV programma “De nieuwe Moszkowicz”, waarin hij een geschikte opvolger zocht onder studenten. Ook Trump had in die tijd zo’n programma “The Apprentice” waarin hij een nieuwe business man zocht. Iedereen herinnert zich nog wel de woorden “you’re fired”, waarmee Trump de kandidaten liet afvallen. Nu zouden we zeggen “it’s great!” Schitterende televisie in die tijd. In Bram’s TV programma werd de winnaar de toenmalig studente Nienke Hoogervorst. Het zal niet verbazen dat Bram daar recentelijk nog een publiekelijk vastgelegde relatie mee heeft gehad. Deze zelfde Nienke is nu trouwens de advocaat van Dave Roelvink. De beelden, die daarbij horen, laat ik hier even niet zien. Spreekt voor zich…

Vanaf dat moment had Bram de smaak van televisie te pakken. Zo was hij jarenlang “expert” aan tafel bij RTL Boulevard en rommelde hij er vrolijk op los met presentatrice “Oh oh, Boobies!” Eva Jinek. Ook die beelden van het NOS journaal zijn legendarisch.

Zal hier niet alle relaties van Bram gaan bespreken, maar wil wel wijzen op de bijna on-Nederlands goed gemaakte dramaserie “De Maatschap”. Deze gaat over de Moszkowiczen (oh, sorry, het familie imperium Meyer). Na allerlei dreigementen en pogingen om deze serie tegen te houden van de Moszkowiczen, hebben de makers veiligheidshalve voor een andere familienaam gekozen, maar de gelijkenis is 100%. Er wordt ook géén enkele moeite gedaan om de overeenkomsten te verbergen. Op grootse wijze speelt Pierre Bokma de oude Meyer. Op dit moment is Bokma wat mij betreft overigens qua spel verheven boven alle andere Nederlandse acteurs. Ben ook groot fan van zijn vertolking van de leraar Duits Heinrich in de satireserie Rundfunk. Mijn kinderen smullen ervan, zeker als ik zelf m’n beste imitatie van Heinrich probeer te doen. De Maatschap is gelukkig hier nog te bekijken. Ik durf te zeggen “a must-see”!

Ondertussen bewoont de échte Bram in een nabijgelegen dorpje een zolderkamer boven een oud (gesloten en verlaten) dorpscafé en doet z’n boodschappen hier bij de lokale supermarkt. Pijnlijk daarbij is hoe hij nog steeds door iedereen wordt aangestaard als een soort melaatse. Wat roem en daarop volgende neergang allemaal kan doen met iemand. Ik heb een beetje medelijden hem. Hij rekent overigens gewoon nog steeds cash af. Dat was vroeger niet anders.

Naast de Moszkowiczen die van hun voetstuk zijn gevallen, is er voor de oudere jongeren – om in de woorden van Van Kooten & De Bie te spreken – nog zo’n sprekend voorbeeld. Wie herinnert zich niet Frank Masmeijer, die in de jaren tachtig en negentig jarenlang het TV gezicht van de brave NCRV was met spraakmakend spelprogramma’s als de Holidayshow. Een paar jaar geleden werd Masmeijer opgepakt – uiteraard breed uitgemeten in de wakkere krant van Nederland – op verdenking van de smokkel van een partij cocaïne en vastgezet in de gevangenis van Antwerpen om vorig jaar op vrije voeten gesteld te worden met huisarrest en een enkelband. Recent zagen we hem – met letterlijk en figuurlijk wat extra kilo’s aan het lijf – als trots vader van z’n zingende dochter figureren in de Voice of Holland. Wat voor genante televisie dit kan opleveren, is hier (op 1:00) te zien. Auw!

Europa

Met de Tweede Kamerverkiezingen in aantocht voel ik de vrijheid om een iets meer politiek getinte blog te schrijven. Wees gerust ik kom niet met een stemadvies. Eerlijk gezegd weet ik voor eerst sinds ik mag stemmen – dat heb ik tot nu toe m’n hele leven overigens bij elke gelegenheid gedaan met uitzondering van referenda – niet op welke partij mijn keuze gaat vallen, of word ik één van de vele strategische stemmers?

Misschien eerst nog even een toelichting waarom ik pertinent tégen referenda ben. Allereerst creëert het altijd twee kampen. Denk dat het Brexit-referendum hier wel een duidelijk bewijs van is. De tegenwerping is “standaard” dat het heel democratisch is. In mijn ogen is de voorlichting vaak incompleet (lees: leugenachtig) en ontberen wij als burgers de kennis om daar doorheen te prikken. Na de Brexit was de meest ingetypte zoekopdracht in google: “What is the EU?”

Moet direct toegeven dat ik eigenlijk ook vrij weinig wist van wat de EU precies voor ons betekent, anders dan dat ik een stelletje bemoeials in Brussel voor me zie. Veel mensen denken dat er een paar honderdduizend mensen (lees: ambtenaren) in grauwe grijze torens in Brussel een beetje de dienst uitmaken over Europa. Niks is minder waar. In het totaal werken er 55.000 mensen bij Europese instellingen, waarvan ongeveer 33.000 bij de Europese Commissie. De 28 leden van de Commissie, die in principe geen politieke kleur hebben – althans zonder last kunnen beslissen – dienen wel verantwoording af te leggen aan het Europees Parlement (nu 751 leden). Hier werken in totaal 6.000 ambtenaren. Iedere vijf jaar kiezen wij onze kandidaten (Nederland heeft recht op 26 zetels) voor het Europees Parlement, waarbij de opkomst de laatste keer (in 2014) in Europa gemiddeld 42,5% bedroeg (in NL: 37,3%). Hiernaast hebben de Europese instituties nog 16.000 medewerkers. Even ter vergelijking. Alléén bij de gemeente Amsterdam werken al bijna 14.000 ambtenaren.

Als jullie echt een inkijkje willen hebben van het werk in Brussel, raad ik aan om de recent uitgebrachte documentaire “The European” met onze eigen Frans Timmermans hier eens te bekijken. Ik heb afentoe tenenkrommend zitten kijken naar de kneuterigheid van zowel de persoon Timmermans als de achterkamertjes politiek in Brussel, maar ik heb ook zeker waardering en sympathie gekregen voor het intellect en de menselijke kant van de man zelf. Ook bewonderenswaardig als je er in deze tijd nog openlijk voor uit durft te komen dat je voor Roda JC bent…

Vanwaar ineens mijn interesse voor Europa? Op dit moment zit ik “middenin” het vak Europees Recht, waarin uiteraard een belangrijke plaats is ingeruimd voor de werking van de EU en het EU recht. Het mag duidelijk zijn dat de EU zwaar onder vuur ligt. In meer Europese landen zijn er geluiden om de EU te verlaten. Dat kan een land relatief makkelijk beslissen, althans het “eruit” stappen, dat is namelijk een eenzijdige beslissing van een lidstaat. Daarna komt echter artikel 50 van het EU verdrag om de hoek kijken. Na het starten van een artikel 50 procedure dient binnen twee jaar (er bestaat mogelijkheid tot verlenging) overeenstemming te zijn over een uittredingsverdrag. Alle lidstaten van de EU dienen daar echter over te beslissen. De Britse bevolking zelf heeft daar niks meer over te zeggen. Hun lot ligt dus straks in handen van de overige lidstaten. Lijkt me niet prettig. Het verbaast dan misschien ook niet dat de Britten deze procedure nog niet hebben gestart.

Belangrijker is wellicht dat we ons allemaal de waarde van de EU realiseren. Trump ziet het in ieder geval niet, maar hopelijk wij wel. Bedenk dat 100 jaar geleden 20% van de wereldbevolking gevormd werd door Europeanen. Op dit moment is dat nog 11% en naar verwachting aan het eind van dit millennium 4%. Vanuit die optiek zou enige samenwerking dus best zinvol kunnen zijn. In heel Europa neemt de scepsis met betrekking tot de EU zienderogen toe. Menig politieke partij – ik noem geen namen – maakt er een speerpunt van. Meer verontrustend is wellicht dat in Nederland geen enkele politieke partij pro Europa blijkt te zijn, althans als je de laatste verkiezingsprogramma’s bekijkt. Het is duidelijk géén populair gedachtegoed.

Wat heeft de EU ons gebracht? In beginsel langdurige vrede en stabiliteit na eeuwen van vaak verwoestende oorlogen. Een grotere welvaart door het wegvallen van interne grenzen, waar Nederland als handelsland mooi van profiteert. Het samen met andere Europese landen beter in staat zijn om grensoverschrijdende en wereldomvattende problemen het hoofd te bieden, zoals recentelijk de vluchtelingencrisis, terrorisme en klimaatverandering. Bovendien brengt het praktische voordelen, zoals het vrij kunnen reizen, wonen en werken.

Natuurlijk kost het veel geld (280€ per inwoner per jaar om precies te zijn), hebben we een stuk van onze macht ingeleverd en zitten we met een “zwakke” euromunt opgezadeld, maar toch hebben we er een groot deel van onze huidige en hopelijk toekomstige welvaart aan te danken. Denk dat we eerdergenoemde problemen als klein landje niet alleen gaan oplossen. Toch spijtig dat géén enkele politieke partij hier aandacht voor heeft. Iedereen gaat voor z’n eigen belang. Je zou bijna gaan denken aan “niet-stemmen”…

Menselijk

Nu in mijn omgeving iedereen wel gehoord heeft van mijn “nieuwe” student zijn, krijg ik natuurlijk vaak de vraag wat mijn motivatie is. Al eerder heb ik aangegeven mij te willen richten op het strafrecht. Wat mij daarin het meeste fascineert is het bij strafrecht gaat over mensen: menselijke tragedies, menselijke conflicten en vooral veel emoties. Doordat in strafzaken het proces grotendeels nog mondeling wordt gevoerd, namelijk op zitting, lijkt het vak van strafpleiter mij uitdagend. Je staat daarbij midden in de maatschappij.

Realiseer me heel goed dat er ethische dilemma’s bij komen kijken. Juist in deze tijd waarin de rechtsstaat onder druk lijkt te staan door steeds complexer wordende vormen van criminaliteit, is het van belang om de juridische implicaties daarvan goed te doorgronden. De rechter dient in de rechtsstaat een centrale rol te vervullen. Hij waarborgt de naleving van het legaliteitsbeginsel. Hij is een van de drie zelfstandige en onafhankelijke staatsmachten in de machtenscheiding. De rechter waarborgt de naleving van grondrechten. De burger moet op dit rechtszekerheidsbeginsel kunnen vertrouwen.

Ondertussen gebeuren er aan de overkant van de oceaan best vreemde dingen. Trump is een slechte acteur in een B-film, een compleet losgeslagen gek of een dictator (doorstrepen wat niet van toepassing is). Je kunt -zoals op alles- ook wedden op Trump’s “impeachment”. Hoe werkt zo’n afzettingsprocedure? Eerst moet blijken dat Trump de wet heeft overtreden. Met al z’n dubieuze activiteiten, waaronder de Trump Foundation, een liefdadigheidsinstelling waarvan hij het geld gebruikte voor persoonlijke doeleinden, moet dat vroeg of laat toch niet moeilijk zijn. Die zelfverrijking, waar Trump goed in is, kan hem weleens duur komen te staan. Dan is het natuurlijk nog zo dat het Congres (republikeinen) deze procedure moeten starten, maar dat kan. Het gerucht gaat al dat Trump eigenlijk helemaal geen president had willen worden, maar zijn kandidatuur meer als een publiciteitsstunt zag om z’n “marktwaarde” bij de TV zenders te verhogen.

Bij de bookmakers zijn de “odds” op dit moment in ieder geval 2:1 dat de president voor het einde van z’n eerste termijn het veld moet ruimen (voor de inauguratie was dit nog 4:1). Je kunt overigens ook op meer zaken wedden, zoals in welk jaar hij het veld moet ruimen, tot aan het feit of z’n derde huwelijk het eind van het jaar haalt (“odds” 16:1). Zelf vrees ik voor iets veel ergers…

Abraham Lincoln was destijds (in 1865) de eerste president van de Verenigde Staten die tijdens zijn ambtsperiode werd vermoord. Lincoln wordt beschouwd als een van de grootste Amerikaanse presidenten. Hij wordt geprezen om zijn leiderschap tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog, de afschaffing van de slavernij, de versterking van de nationale overheid en de modernisering van de economie. Wist u overigens dat John F. Kennedy de laatste, maar ook al de vierde president was die werd vermoord.

Waarom plegen mensen een moord? Waarom doen mensen bepaalde dingen? Ook weldenkende mensen maken keuzes en doen zichzelf daarmee iets aan. Moet hierbij denken aan burgemeester Eberhard van der Laan, die vorige week in een nuchtere, openhartige brief aan alle Amsterdammers liet weten dat er uitgezaaide longkanker bij hem is geconstateerd. De wijze waarop hij dit bekend maakte, vond ik moedig en zorgde ook voor veel hartverwarmend reakties. Hier zit echter ook iets heel ander menselijks in, namelijk tegen beter weten in je hele leven lang verstokt blijven roken. Niemand is vrij van zonde. Zelf rook ik weliswaar niet, maar ben absoluut niet vies van een goed glas. Het leven is te kort om slechte wijn te drinken, zegt een van m’n beste vrienden altijd. Het is inderdaad zo dat je het leven moet nemen, zoals het komt. Dat gaat overigens nooit volgens het perfecte plaatje.

Zo denk ik ook iets vreselijks te kunnen doen. Als ik iemand onzedelijk aan één van mijn dochters zou zien zitten en ik zou bij toeval een zware hockeystick in mijn handen zou hebben, dan zou ik deze persoon gemakkelijk uit woede een dodelijke klap kunnen verkopen. Mensen die mij beter kennen, weten dat ik écht niet snel kwaad word, dus als dat wél gebeurt, berg je dan maar. Eén van de meest geciteerde uitspraken van Abraham Lincoln is dan ook:

“When I do good, I feel good. When I do bad, I feel bad. That’s my religion.”

de·mo·cra·tie (de; v; meervoud: democratieën)

1. staat(svorm) die aan het hele volk invloed op de regering toekent

Als je er de online-versie van de Van Dale op “naslaat” vind je deze definitie. Voordat Wikipedia ontstond had je nog gewoon een Winkler Prins encyclopedie thuis en heette de Van Dale nog “Dikke van Dale” vooral ook omdat het zo’n mooi enorm driedelig boekwerk was. Tijden zijn in veel opzichten veranderd. Zeker ook wat betreft hetgeen we ondertussen verstaan onder democratie.

Wij leven in een democratische rechtsstaat. Volgens het studieboek (volg nu vak Constitutioneel Recht) is democratie een staatsvorm die de gelijkwaardigheid van mensen als uitgangspunt neemt, zowel wat betreft hun invloed op het staatsbestuur als wat betreft hun bescherming tegen de staat. Een staat waarvan de organisatie erop gericht is dat burgers beschermd zijn tegen machtsmisbruik door de staat zelf noemen wij een “rechtsstaat”.

Op dit moment lijkt democratie meer te zijn verworden tot een omgeving waar men denkt dat iedereen maar van alles mag roepen, onder het mom van “vrijheid van meningsuiting”. Hierbij speelt al decennia lang massa media een belangrijke rol, maar sinds deze eeuw met name ook “social media”.

Nu is het politieke debat een compleet geregisseerd spektakel geworden, waarbij opponenten onder begeleiding van professionele experts in overredingstechnieken tegen elkaar ten strijde trekken in de arena. Hoe “sociaal” zijn de Facebook’s en Twitters van deze wereld eigenlijk. Netals de commerciële TV zenders zijn zij ook (onderdeel van) beurgenoteerde bedrijven, die als enige doel hebben om de advertentie-inkomsten te maximaliseren. Dat lukt natuurlijk het beste als opmerkelijke zaken zoveel en vaak mogelijk “likes” of “retweets” krijgen. Alles is van seconde tot seconde te volgen, je kan erop reageren en ook nog anderen mobiliseren. De politicus moet dus met zijn ideeën en voorstellen direct in de smaak vallen om zieltjes te winnen. Hierdoor is de hele politiek bijna een “soap” geworden, waarbij de politici zelf als acteurs fungeren, vaak tweederangs… Het gaat steeds minder over de inhoud, maar meer over de vorm.

Mooi voorbeeld hiervan is Donald Trumps overwinning in de Verenigde Staten. “Make America great again” en “Grab them by the pussy” gingen hand in hand. Het populisme heeft weer voedingsbodem gekregen. Zeggen dat je namens het hele (ontevreden) volk spreekt, werkt. Het heeft echter geen zin om alléén de populistische leiders aan te vallen, zonder naar de populistische kiezers te kijken. Ook is het te makkelijk om dit zomaar toe te schrijven aan de kloof tussen de elite en laaggeschoolden. Het gaat er mijns inziens om dat kiezers weer echt gaan meedoen en zichzelf vertegenwoordigd voelen door mensen, waarin zij zichzelf kunnen herkennen.

Zowel de Brexit, de verkiezing van Trump als vorige week Renzi’s referendum in Italië laten op pijnlijke wijze zien dat Westerse democratieën zijn gereduceerd tot ”platte” stemmingen. De uitwassen hiervan zijn allerlei referenda (zoals voor het associatieverdrag met Oekraïne), machteloze regeringen, steeds verder versplinterend partijenlandschap (bijna zestig geregistreerde partijen in Nederland) en de opkomst van het populisme in heel Europa. Het partijlidmaatschap ligt overigens op een historisch dieptepunt, dus jaarlijks een tientje bijdragen is nog te veel voor de zogenaamde achterban van deze partijen.

In de ogen van veel mensen heeft democratie dan ook zijn beste tijd gehad. Het probleem is mijns inziens niet zozeer de democratie zelf (het volk is echt wel betrokken bij wat er speelt), maar meer de primitieve manier van stemmen. Er zijn al ideeën om naast verkiezingen met verkozen volksvertegenwoordigers ook burgers uit te nodigen (middels loting en daardoor écht representatief) om mee te laten praten over de te volgen koers. Dit zou ook de bestaande kloof tussen burgers en bestuurders kunnen verkleinen.

Wellicht wordt het tijd dat de democratie zichzelf hernieuwt. Hopelijk lezen we in de toekomst een nieuwe definitie ervan. Was wel blij toen een trouwe bloglezer mij erop wees dat ook een rechtenstudent zichzelf al jurist mag noemen (dus niet in spé). Het staat in de Van Dale, dus klopt het. Maar je vindt het zo alléén in de complete papieren versie!